Un Blog para cada Ciudadano

Lengua Andaluza

No nos avergoncemos de hablar andaluz

Muh ze murjó l'andalúh

06/09/2007

El'exo d'azéh un bloh pa defendéh la lengua andaluza paeze máh una falazja k'tro koza. L'andalún no ezihte. L'andalúh z'a perdío j zuh ablanth zjenten bergwenza de pronunzjáh argunoh de zuh fonemah máh karahteríhtikh komo la zeta o l'ahpirazjóh de lh pluraleh.
A mayóh kurtura, mayóh bergwenza.
En zu afán kahteyanizaóh yegan loh ablanteh andaluzeh a interpretáh er kahteyano d'una horma ehpezjáh ke yo yamaría kahtelúh.
Al'uíh de l'andalúh loh ablanteh ze kahteluzan j ablan en kahteyano kon loh fonemah andaluzeh inkorporaoh. Zí, ezoh fonemah ke tanto leh abergwenzan en andalún, no tjen dengún poblema pa pronunzjahloh en zu bano intento d'abláh korrehtamente er kahteyano.
Komo bamoh dixo anteh l'andalúh muh lo bamoh kargao loh propjoh andaluzeh.
L'andalúh antabia ze abla en loh kampoh j pwehlh perdíoh en lah zjerrah j oj día kwenta kon literatura minritarja perzeghía j bituperá poh lah awtriaeh lingwíhtikah j aún ahminihtratibah.
La ezihtenzja de dihtintoh zihtemah de ehkritura eh otra de lah razoneh ke ehplikan er poko pogrezo de la lengwa andaluza.

http://www.andalucia.cc/andalu/ORTOARJONA.htm

http://www.unblogparacadaciudadano.net/Ectum/2007/09/06/muh-ze-murjo-landaluh/
7 Comentarios - Enviar comentario

Comentarios:

  • 1. Yo kreo ke la unifikazjón de zihnoh ortográfikoh eh la máh difízih porke no aj , de momento, pozibiliá de defendéh pohturah kon loh medjoh adekwaoh.
    Lo peóh de to eh ke de lo andalúh toh muh prokupamoh de kómo aj ke ehkribihlo j najde dize na de kómo aj ke leehlo.
    Anteh d'azéh una unifikazjón de la ehkritura aj ke ehtudjáh loh fenomenoh de l'abla.
    En andalúh zolo abla la ente der kampo. En lah zjwdá la ente abla kahtelúh. No abría horma de reunirze anke zea por unah orah j grupoh reduzíoh kon un portatih ke yebe kargao un editóh de zoníoh j un mikrófono pa beh kómo zwenah lah frazeh ehkritah en uno u otro zihtema j a béh kwáh z'azerka a la realiá de l'abla.
    Yo propongo un zentro der profezorao ke muh permitjera metermuh en un proyehto lingwíhtiko bao uhpizjo de la Hunta.
    O en una ehkwela d'idjomah, o en un kafé k'ehte liherito'e públiko.
    Eza eh mi úrtima idea.

    Publicado por: Ectum | 22/09/2007 23:46:38
  • 2. Te ba maa salí en l´afoto k´a un tonto un lapí.
    En bee de unirte a loo k´efendemoo el´andalú te kreaa un foro pá ti solo.

    Suerte rádiale.

    Pako er Kansas ( Kórdoba )
    Pakoerkansao@yahoo.es

    Publicado por: Pako er Kansao | 21/01/2008 00:34:24
  • 3. Pa ke te keeh trankilo
    Yo ya e kitao la foto
    zi te defineh amigo
    pjenza ke en beh d'inzurtáh
    no te z'enkoa l'ombligo
    ar berme zin yo luxáh.
    Kjeneh zojh loh ke luxájh
    pa defendéhl'andalúh
    Ke gwena tunda me dajh
    Zjempre ke kjeo dah luh
    A loh ke a'hkurah keájh
    Me prokupa ke no entjendah
    Lo k’eh luxáh por mi tjerra
    Rezibjendo lah afrentah
    De zeñoreh de la gerra.
    Mi kamino eh ehkribíh
    Mah gwena o máh malamente
    J tu kamino, kwál’eh?
    Ih molehtando a la ente?

    Publicado por: Ehtum | 18/06/2008 20:21:42
  • 4. Dehemoh de luxáh j empezemoh a buhkáh una horma d'ehkritura ke zea la mehón, la máh kompleta, la kwá no tenga problemah j la poamoh elehíh entre tóh. Ke najde buhke lo mehón pa' zí mehmo, zino pa' l'andalú.

    Publicado por: Chabi | 28/06/2008 14:35:34
  • 5. esto mas que andaluz es una bobada

    Publicado por: tardia | 29/06/2008 03:21:54
  • 6. Lo ke eh una bobá eh k'uhteh, zeñorita o zeñora ze ponga a kritikáh la ehkritura en andalúh j no ze dé kwenta de ker berdaero inzurto ze lo a propinao uhté a loh ke ehkriben en kahteyano al'azehlo kom fartah d'ortografia.
    Ponga mayúhkula inizjáh jla tirde al'ahberbjo máh "más".
    Doh fartah poh linja eh un bagahe mu probe pa kjen z'atrebe a eherzéhlah funzjoneh de krítiko literarjo

    Publicado por: Ectum | 13/07/2008 22:50:24
  • 7. Ehde'r dezizjete d'abríh ehtamoh'e fjehta porke dihpwéh d'una lusha k'entre dimeh j direteh a durao una pila añoh, ya por fin la ende'e Biyanweba La Konzerzjón ya no eh antekerana. Ya eh de Biyanweba.
    Biyanweba, ehta beyízima poblazjón de la probinzja'e Málaga, baho l'ehplédio marko de la Zjerra der Torkáh ke zale en to lah fotoh ke z'argan esho der pwehlo, zerá er ayuntamjento zjento uno de Málaga.
    Mi korazón no kabe endentro'e mí, j ar mihmo tjempo la dezehzjón por no abéh poio tabia ih ar pwehlo porke er zuzezo ma kohio por lah tjerrah de Afrika ah lao er Zaara j ahta la Zemana Zanta no me yegaré por ayí.
    Ehde'r dezjerto mando un abrazo mu jwerte pa toh mih pajzanoh.TROBAH DE BIYANWEBA DE LA KONZERJÓN (MÁLAGA)




    Recopilación y traducción: Juan Arjona Leyva
    En Biyanweba?r pueblezillo zjiempre a abío troberoh. Jhente de la troba komo dizen ahkí en er kampo. Eyoh no ze pwen, mjwhte, komparah kon loh poetah zélebreh, pero tampoko naide le pwe negah un pokiyo d?arte.
    Nadie z?akwerda ya de kjen ihmentó la murga de ?Raletah? ke komenzaron a lebantahle unah kopliyah referiah ar negozjo ke tenia en la kaye?hrrah:
    Tjene?hte Aro un komerzjo
    Zeñoreh boj a?hplikah:
    Bende trampah ratonerah
    J ehkobah de blankeáh.
    Agwa karabaña j azejte rizino
    Labatibah de goma
    J kordoneh finoh.
    Zi a uhtedeh leh pareze
    k?ehto no pwe zeh berdá
    pazarze por anká Aro
    ke bibe en la kaye?hrrah.
    Entre loh troberoh a bezeh aj lushah, j ze lebantan trobah unoh a otroh, como Pepe er malagheño ke le dize a Maroto:
    A ti te dizen Maroto
    Te lo hago de zabeh
    Ereh un kántaro roto
    Un pusherito zin mjeh
    J yo ar berte m?arboroto.

    Unoh de loh mah atrebioh era Domingheh, mu zelebrao en Er Zerro j en La Ighera , awnke la ente d?Er Pwebleziyo le prehta musha atenzjón kwando abla:
    Aí teneih ar poeta
    Mah dergao k?un bahtón
    Ze l?a rajhao la shaketa
    J er kweyo der kamizón
    Le ba dando?n la brageta.

    O kwando ze rieron tanto en er pweblo kon la ke le lebantaron a Juan Patiyah a kawza de ?l?affaire? de zu burra.
    Juan Patiyah?hta ke trina
    Pork?en zu propjo korráh
    An pjyao a zu poyjna,
    l?an esho una dehgrazjá
    a la bera de la?hkjna.

    La kwah troba l?atribuye la ente a Fennando Kahtro.
    De Fennando dizen loh entendíoh ke zon lah mejhoreh, zobre tó las ke ze kruzaron en la plaza er Páaro Negro j éh.
    Dizen ke Fehnando iba mu arreglao komo pa beh a zu nobja, j ar pazáh poh la plaza htaba ayí er Páaro j p?azéh reíh a la ente le dijho azín:
    Kwando koe zu shaketa
    J ze pone tó lo zuyo
    Dizen ke ba?namoráh
    A una jhembra kon orguyo
    ¡Zabe Djoh zi lo kerrá!
    J entonzeh Fennando ze gorbjó kon er mihmo talante k?er Páaro
    j le kontehtó azina:
    Yo mardigo mi shaketa
    J ahta?r zahtre ke la izo.
    Voj a kojhéh la?hkopeta
    J a l?abe der Paraízo
    Lo v?j a kitáh de poeta.
    No bamoh a zeghíh ablando de Fehnando pork?entonzeh no abría papéh
    Pero po?otroh laoh tamjén abía troberoh no por?azéh reíh a lah enteh zino máh bjen komo por benganza, komo uno ke l?abían bihto kon una mozwela j ze lo diheron ar padre . K?er fulano lo iba kontando kon una kopliya, j fwe j
    l?arrió duro ke no le dejhó máh ke la lengwa zana, pero ezo zano ke le keaba le zirbj?o pa lebantahle una zegunda kopla:
    En lo arto der koyao
    En er Tajhón de La Ghía
    Me reborbo?r tío zoyao
    j yo reborké a zu ía,
    Lo komío poh lo bajlao.
    Otroh an esho trobah pa peloteahle ar padre d?un amigo ke?htaba montando una yegwa a pelo
    Tu jhaka eh una pintura
    J tú ereh agradable
    Por Djoh j la Bijhen pura
    Dal?un abrazo a tu padre
    Ke te kompre la montura.
    Argunoh troberoh ze dan kwenta de to?loh líoh j lo dizen en berzo:
    Bizente zig?en la fjiehta
    Pep?en la zala metío,
    La pájhara dando gwertah
    ?para? meterze en er nío
    J yo kon el ojho alerta.
    De Pep?er malagheño poemoh dezíh ke era?hpezjalihta en er tema del amóh, pero del amóh zano:
    Kázate mozita ?onrada?
    Ke te ze paza?r zenteno
    Ke tjieneh unah ?kañadah?
    Ke de barde te lah zjego.
    ¿kjereh ke benga mañana?
    Per?una beh djo kon una máh ?esha? ke le kontehtó dehta manera:
    Zi uhté me djera palabra
    De séh dihno zegaoh,
    Entraba por mi ?kañá?
    Zegando arrapaterrón
    Trigo zenteno y ?zebá?
    J loh ke?htaban prezenteh diheron ke Pepe no zupo ké azéh.

    Azín ke poh lo ke zupe, a partíh d?ahki Pepe kambjó de tema j la sighiente ze la zakó a un nobjo a?hkondíaz ke dizen k?era Rafaliyo?r de Terezita por
    k?unoh kwantoh l?abían disho ke ze la lebantara. Zuzedjó ehto en er Kortío de Rojhah.

    No ?pwedeh? de figurarte
    Lo ke te pwed?okurríh
    Komo er perro tome parte
    Vah a tenéh ke zalíh
    Komo rata por tirante.
    J ya pa termináh, rezartaremoh al ehtraño j mihterjozo perzonajhe
    Gregorjo er Panza ke kwando ze le kruzaban loh kableh le dezía azín a zu burra:

    Kwando m?enkwentro en er lío
    No te kawze zenzazjón.
    Éh ke m?enwentro aburrío
    j e?shao la perkurazjón
    De irme a labáh ar río,kariño mío.

    J gorbjendo a Fennando, dizen k?una beh k?iba ehtrenando una peyiza le dího argjen:

    ?Fennando,¿Ke bjen kubjierto va uhté?

    J éh jhue j le kontehtó:

    Zalí pa la mizjón zolo
    J era tan fría la briza
    Ke me metí anká Manolo
    J me kompré ehta peyiza.

    Ehto okurrjó kwando era obligatorjo ih a miza, rezjén terminá la gherra zibíh.

    Un arbañíh trabahaba en una kaza zerkana a la de una mujhéh k?azía faboreh j Fennando le zakó una j ze la dijho un día a l?arbañíh.


    Jhwan, mu zerkita d?ahkí
    z?a dehkubjerto un bokete.
    Tú ke ereh gwen arbañíh
    j tjeneh gwen morterete
    Abéh zi lo pweh kubríh.

    Un día htaba komjendo?n'er kampo j un zapatero le rompjó la botiha de l?agwa mjentrah komía:

    Arando kon una kaña
    Kon musho garbo j zalero
    En un dehkwio ke tube
    Me la kahkó un zapatero.

    Kwando trabajhaba en ? La Tahona ?, zorprendJó un día a Frahko ?Er Nano? en un lanze amorozo kon una burra, J ponjendo zu troba en la boka de la poyina, dezía azí:

    Rekwerdo akeya okazjón
    Ke inozente m?engañabah
    j kon palabrah d?amóh
    Er rabo me lebantabah
    j azí manshateh mj onóh.

    No kurpeh de tu ozadía
    Mizerable zemejhante
    j akwérdate d?aker día
    K?orguyozo j jhadeante
    Ehtah palabrah dezíah:
    ?¡Aj Platera de mi arma
    dam?el oziko bja mía!

    Arguna k?otra beh se permitjó opináh de la moda:

    Yo karkulo k?en la moda
    n?aj na normáh ni zenzato
    tan diferente eh el ato
    k?unah enzeñan er kulo
    j otrah tapan er zapato.
    Tamjén kwentan k?un día piyó a la krjada meando, ar miráh dihtraío k?ehtaba atifando por una ventana:
    Kwando te bi poh la rejha
    Eze kulo tan atróh
    Me zenté, rezé una zarbe
    J dijhe:¡Bárgame Djoh,
    Ké shohsho tendráh mah grande!

    Poh lo kwah se pwe zakáh ke no rehpetaba ni biboh ni mwertoh a la ora d?ihmentahle Koplah, komo la ke le zakó a zu zwegro pork?ehtaba mu dergao:

    Ehtoj máh zeko k?un palo,
    Máh lijhero K?un kohete,
    Tengo loz?ohiyoh maloh.
    Bay?un mozo apañaete.
    Ehtoj propjio pa un regalo.
    Una noshe k?ehtaba enamorando en er Barrjo der Kandíh, lo piyaron loh zibileh J éh lo kontaba d?ehta forma namae pa ke ze djera kwenta loh ke lo zabían de zu boka:

    Ya zabemoh ke Fehnando
    No pwe ehtáh zin ehpozah
    Ze fwe ar Barrjo der Kandíh
    J por abrebjáh la koza
    Ze kazó poh lo zibíh.

    Mu kurjozo fwe komentáh una unidá monetarja nweba en er pweblo, ke era en el año?la ambre, ke Marja Kañah kería kambjáh un gwebo por tozino.

    Lo kontaré?n un kazino
    Pa ke to?r mundo z?entere
    k?e bihto entre mih bezinoh
    pelearze doh mujhereh
    por un gwebo de tozino.

    Ehtaba Fennando ehkardando kon la ente de la Taona , korría el año 1929, er dweño l?izo una oferta pa ke pazara?trabaáh en el ohno, kon el awmento d?una pezeta de jhornáh.
    Ar poko tjempo ze djo kwenta de ke ze refriaba j puzo un letrero?n la paréh ke dezía azí:
    Por una idea tontona
    Me bin?ahkí a trabaáh
    Yo me boj de la Taona
    pork?er zwerdo ke me dan
    no mantjiene a doh perzonah.

    Ar día zigjente aparezjó en la paréh otro letrero ke dezía azí:
    ?ende oj Fennando gana 5 pezetah?

    Otro día, mu shuhko, le dezía a la nobja der barbero, la kwah ze moría de riza:

    Zordo ehtá kom?un majhano
    En zu ofizjo de barbero,
    Kon er pelo bibe ufano
    j komo eh zordo, repito,
    En beh de pegahle bozeh
    Le tokah un poko er pito.

    Abjá ke veh argunoh pikeh troberoh entre?rmanoh por kawza de las nobjiah o kizáh por la ermozura o l?ehzezo d?ermozura d?arguna d?eyah komo kwando Jhwan Ajhona (ijho) le dezía azu?rmano Bartolo alegando ke tenía una nobjia mu flaka: ?gwezezitoh gwezoh tenía mi nobja, gwezoh na máh?.

    Pazaron loh añoh j la nobja flaka ze puzo máh reyenita ar tjempo ke la de Jhwan perdjó parte de zuh kahneh j entonzeh ehkusharon ke Bartolo le kantaba a zu?rmano:
    La tortiya z?a kambjao
    J ahora te bengo a dezíh
    Ke yo me komo la kahne
    J loh gwezoh ?para?ti.

    Un ijho de Fehnando ke ze yama Paco le izo zinkwenta añoh máh tarde una troba a Ozefina ke la?nkantó:
    Andekjera ke tu bayah
    Zjempre zeráh tolerante.
    Argo?n ehte mundo faya
    Al abéh tanta bacante
    De mujhereh de tu taya.
    Ze pwe oserbáh ke, anke la produrzjón eh máh limitá, el ehtilo eh er mihmo k?er de zu padre Fehnando


    Una ke z?ehkusha munsho de Fehnando eh eza ke le zakó a una niña k?ehtaba kankaneando kon er deo en loh mandaoh k?abia dentro?la zehta d?una mujhéh, la kwah l?abja disho pa ke ze?htubjera kjeta:

    Niña! Tókat?er gorrjón (Porke komo yebaba er pelito mu korto, la?bja konfundío kon un zagáh) Y le dího Fehnando k?ehtaba?yi:
    No le yameh gorrjon
    Ar bisho ke no eh de bwelo,
    Konejho zerá mejhóh
    Por zéh animáh de pelo.

    Karderón tamjén eh un trobero gweno anke ze rezerba pa lah okazjioneh.
    Dizen k?un día okurrjó en er Puebleziyo k?ehtaban lah ehkwelah zin agwa
    Jhwan Kahloh Ajhona, k?era?r maehtro yamó por teléfono a Antonjio er munizipáh, k?era entonzeh el enkargao de l?agwa. Komo eze día kojnzidjó k?er prínzipe Jhwan Kahloh?htaba de bizita?n Antekera, Antonjo ze kreyó k?era er prínzipe kjen le yamaba j empezó a pegáh bozeh, diziendo; ?María, María, la gorra, l?uniforme, la rujna?!?

    J Karderón zakó ehta troba:
    Kwando er rej bino a Antekera
    Ub?una reboluzjón
    Lah ehkwelah?htan zin agwa
    J ar munizipah yamó.
    ?Maria, dame la gorra!?
    J d?uniforme saljó.
    Jhwan Kahloh ke eh maehtro
    Ar momento le gritó:
    ?Antonjo, no korrah tanto
    ke kjen te yama zoj yo!?

    Ehta kopliya?htubo korrjendo por el pweblo j a loh doh añoh z?enteró er maehtro, ke éh kjen ehkrib?ehta lokura, de to lo k?abja pazao.

    Ehta otra eh de zu kompetióh, er Pájharo Negro, un dia en k?ehtaban lah entonzeh ?niñah de la Gwerta ?, kon gana?e fjehta.
    Maria, Izabéh que jhwe lwego mujhéh de D. Leonardo, J Terezita la de Perrashika le pidjeron una troba mjentrah merendaban j éh leh diho azín:
    ?Uhtedeh komjendo kezo
    j yo apañando?ht?arao
    No zé kómo no t?empjezo
    Poh la labijha d?abao
    Kon ehte klavo tan tjezo.?
    (Rearmente l?ablaba a l?arao, pero la kuña era pa lah mozitah.)
    Argunah bezeh lah trobah an zerbío pa dejhah kohtanzja de lugareh konozíoh en la lokaliá, j asín kuando un trobero antekerano dezía:
    ?Doh kohah tje Antekera
    ke no lah tjiene Zebilla:
    la fábrika de Moreno
    j er nazimjento?La Biya.?
    Le rehpondjó ar momento fehnando Kahtro:
    J doh lah tje?r Pwebleziyo
    Ke no lah tjene Zebiya:
    Er Barrjo de lah Palomah
    J er kortío?Zolaniya.?
    Tánger, a 5 de abril de 1999




    J anke no zon trobah porke noz?arriman ni a la media der berso ni agrupahloh de n?kwatro o de n?zinko, kon bwehtro permizo bamo?ponéh ahkí la murga del año doh míh por er ruío k?armó?n er pweblo el año ke la kantaron j amáh porke la kantaron n? andalú:

    ? Er ke biba?n l?año doh míh
    berá kon azombro loh tjempoh kambjáoh
    ya n?abrá fontaner?arbañíh
    awnk?aya goterah en argún tejhao.
    Lah niñerah zerán zuprimiah
    Porke loh shikiyoh ya bendrán kriaoh
    J en loh parkeh y lah abeniah
    Ya no lah beremoh kon ningún zordao.
    Loh polítikoh ya no tendrán zitjo
    Pork?er parlamento zerá derribao
    J kwarkjera k?una koza pía
    En aker momento le zerá otorgao.
    No abrá wergah, ni paloh, ni tiroh
    Porke ya la ente zerá mu formáh
    J kwarkjera tendrá un awtojhiro
    Kon una azotea j podrá aterrizáh.
    Er biahe direrto a la luna
    En zinko minutoh podrá ralizáh
    J podrá zin molehtja ninguna
    Zubih a la luna j gorbeh a bajháh.
    Elefanteh, kameyoh j bweyeh
    Por?zima de l?agwa podrán nabegáh
    J kwarkjera zer?ombre de leyeh
    Porke los borrikoh ya zabrán abláh.
    En er pweblo tendremoh un mweye
    Kon un suhmarino k?ehtara aparkao
    J lo mihmo zi njeba o zi ywebe
    Toh nwehtroh poblemah zerán arregláoh?.
    Ehperando k?er doh mih muh yege
    Kon bwehtro permizo me boj a kayáh,
    Porke ya mi barriga eh un fweye
    J al?año doh mih yo no boj a yegáh.

    Tánger, a 13 de nobjembre de 1999



    Publicado por: JUAN ARJONA | 02/04/2009 01:03:04

Publicar un comentario

Puedes realizar comentarios utilizando tu nombre de usuario y contraseña. Si aún no tienes un nombre de usuario y contraseña, pincha aquí para registrarte en Cuadernos Ciudadanos.



Recuperar contraseña



 


authimage


(Fijar cookies para el nombre, email & url)

Valid XHTML 1.0
Valid CSS
Algunos derechos reservados
Derechos reservados